Rửa mặt kỹ, kiêng đồ ngọt mà mụn vẫn cứ mọc lại là chuyện nhiều người da dầu mụn từng gặp. Mặc dù không cách nào để ngăn mụn tuyệt đối, nhưng bạn hoàn toàn có thể khiến mụn ít mọc hơn bằng 3 việc: giữ lỗ chân lông thông mỗi ngày, không tự làm da kích ứng và tìm ra tác nhân riêng của mình.
Đâu là cách ngăn ngừa mụn trứng cá hiệu quả nhất?
Cách ngăn ngừa mụn hiệu quả nhất là dùng đều mỗi ngày một hoạt chất giúp lỗ chân lông thông thoáng, tránh những thói quen làm da kích ứng, rồi tìm ra tác nhân gây mụn của bạn. Dù vậy, bạn nên hiểu ngay từ đầu rằng không có cách nào ngăn mụn được 100%, vì những đợt thay đổi nội tiết như tuổi dậy thì, trước kỳ kinh hay khi mang thai vẫn có thể khiến mụn lên dù bạn chăm da rất đúng. Những việc này sẽ chỉ giúp mụn mọc ít hơn, nhẹ hơn và lành nhanh hơn.
| Bước | Làm gì | Tần suất | Vì sao |
| 1. Giữ lỗ chân lông thông | Bôi mỏng một hoạt chất (BHA, BPO hoặc adapalene) lên cả vùng hay nổi mụn, kèm dưỡng ẩm và chống nắng | Mỗi ngày | Chặn nốt mụn mới từ khi còn nằm dưới da |
| 2. Không làm da kích ứng | Rửa mặt tối đa 2 lần/ngày, bỏ bước tẩy tế bào chết thừa, không nặn, không đổi sản phẩm liên tục | Mỗi ngày | Da kích ứng thì mụn dễ bùng hơn |
| 3. Tìm tác nhân đang gây mụn | Ghi lại mụn mọc khi nào, ở đâu, rồi loại trừ từng yếu tố | Liên tục 6–8 tuần | Mỗi người có tác nhân gây mụn khác nhau |
Bước 1: Giữ lỗ chân lông thông thoáng mỗi ngày
Nếu chỉ được chọn một việc để mụn không lên, hãy chọn việc này: bôi mỏng một hoạt chất như BHA, benzoyl peroxide (BPO) hoặc adapalene lên vùng da hay nổi mụn, đều đặn mỗi ngày. Mụn hình thành khi lỗ chân lông bị bít bởi bã nhờn và tế bào chết, nên giữ cho lỗ chân lông thông thoáng chính là cách chặn mụn từ gốc, trước khi nó kịp sưng lên thành nốt.
Chọn một hoạt chất và dùng đều
Cả 3 hoạt chất dưới đây đều rất quen thuộc trong các sản phẩm trị mụn không kê đơn và đều được quy định nồng độ rõ ràng. Bạn chỉ cần bắt đầu với một loại hợp nhất với kiểu mụn của mình, vì dùng chồng nhiều hoạt chất cùng lúc là con đường nhanh nhất dẫn đến kích ứng.
| Hoạt chất | Hợp với | Nồng độ | Lưu ý kích ứng |
| BHA (salicylic acid) | Mụn đầu đen, mụn ẩn, da dầu dễ bít tắc | 0,5–2% | Có thể gây khô, bong nhẹ |
| Benzoyl peroxide (BPO) | Hay nổi mụn viêm đỏ | 2,5–10%, nên bắt đầu ở mức thấp | Dễ khô rát, làm bạc màu khăn, vỏ gối |
| Adapalene | Mụn tái đi tái lại, nhiều nhân mụn | 0,1% | Khô, đỏ, bong trong vài tuần đầu, làm da nhạy nắng, phụ nữ mang thai không tự dùng |
Về tần suất, quy định của FDA với thuốc trị mụn không kê đơn cho biết, nên bắt đầu với 1 lần mỗi ngày, sau đó mới tăng lên 2 đến 3 lần nếu da chịu được (vì các hoạt chất này dễ làm da khô). Riêng adapalene, bạn nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng, và cũng đừng vội bỏ nếu vài tuần đầu mụn có vẻ nhiều hơn, hiện tượng này Neutidi đã giải thích trong bài viết: Adapalene có đẩy mụn không.
Nếu muốn bắt đầu nhẹ nhàng với BHA, sữa rửa mặt Neutidi Acne Wash chứa Salicylic Acid 1,5% là lựa chọn dễ đưa vào routine hằng ngày, và vì là dạng rửa trôi nên hoạt chất chỉ lưu trên da trong thời gian ngắn, tác động sẽ nhẹ hơn so với BHA dạng bôi để lại.
Bôi cả vùng hay nổi mụn
Chấm thuốc lên từng nốt chỉ xử lý được những nốt mụn đã lên, còn bôi đều một lớp mỏng lên cả vùng hay nổi mới giúp hạn chế nốt mới. Lý do là mụn bắt đầu hình thành bên dưới da từ trước khi bạn nhìn thấy nó, nên vùng trán hay cằm trông có vẻ sạch vẫn có thể đang “ủ” những nốt mụn tiếp theo. Chấm thuốc đúng vào nốt mụn có vẻ hợp lý, nhưng cách này lại bỏ qua những vùng da đang có nguy cơ hình thành mụn mới. AAD vì thế khuyến nghị điều trị cả vùng da dễ bị mụn thay vì chỉ xử lý từng nốt. Đây cũng là cách dùng được ghi trên nhãn thuốc trị mụn theo quy định FDA: phủ một lớp mỏng lên toàn bộ vùng da bị mụn.
Vẫn cần dưỡng ẩm và chống nắng
Hoạt chất trị mụn nào cũng có cái giá của nó: da khô hơn, dễ bong hơn và nhạy nắng hơn. Nếu bỏ qua dưỡng ẩm, cảm giác khô căng sẽ khiến bạn bỏ dở hoạt chất chỉ sau vài tuần, trong khi phòng mụn cần dùng đều trong nhiều tháng. Dưỡng ẩm vì thế không phải bước phụ, mà là thứ giúp bạn đi được đường dài với hoạt chất. Chống nắng cũng quan trọng không kém, bởi theo AAD, nắng có thể làm mụn nặng hơn và một số thuốc trị mụn khiến da rất dễ tổn thương dưới tia UV. Bạn nên chọn kem chống nắng SPF 30 trở lên, loại ghi không gây bít tắc lỗ chân lông, và có thể xem thêm cách chọn trong bài viết: da mụn có nên dùng kem chống nắng.
Với da dầu mụn, gel dưỡng ẩm Neutidi ProAcne Gel là sản phẩm Neutidi làm riêng cho bước này, kết cấu gel không dầu, mỏng nhẹ và không để lại cảm giác nặng mặt. Công thức được xây dựng phù hợp cho da dầu với Salicylic Acid 0,2% cùng Butylene Glycol, Glycerin và các hoạt chất khác, có thể dùng ở bước dưỡng ẩm ban đêm để làn da vừa được cấp ẩm vừa thông thoáng.
Trường hợp da đổ dầu nhiều, bạn có thể thêm Serum Neutidi Niacinamide 10% để hỗ trợ kiểm soát dầu cũng như hỗ trợ làm đều màu da, hạn chế thâm sạm sau mụn.
Bước 2: Đừng tự làm da kích ứng
Nếu bạn chăm da rất kỹ mà mụn vẫn mọc, rất có thể chính sự “kỹ” đó là vấn đề. Da bị kích ứng thì mụn dễ bùng lên hơn, và nhiều thói quen tưởng là sạch sẽ lại đang âm thầm gây kích ứng mỗi ngày. Đây là những điều nên điều chỉnh:
- Rửa mặt tối đa 2 lần mỗi ngày, thêm một lần sau khi ra nhiều mồ hôi. Rửa bằng đầu ngón tay thay vì khăn hay bàn chải, vì chà xát chỉ làm da đỏ rát và mụn nặng thêm.
- Không thêm bước tẩy tế bào chết khi đã dùng BHA hoặc adapalene. Bản thân hai hoạt chất này đã giúp da bong lớp sừng, cộng thêm một bước tẩy nữa là da bị quá tải.
- Không đổi sản phẩm liên tục. Một sản phẩm cần 6 đến 8 tuần mới thấy thay đổi, đổi sớm hơn vừa không biết cái nào hiệu quả vừa dễ làm da kích ứng. Bạn có thể đọc thêm về việc đổi mỹ phẩm liên tục và ảnh hưởng của nó lên da.
- Tránh toner se khít lỗ chân lông và cồn sát trùng thoa thẳng lên da. Chúng làm da khô căng tức thì, và AAD lưu ý nhóm sản phẩm này có thể khiến mụn trông tệ hơn.
- Không nặn mụn. Nặn khiến mụn lâu lành hơn và tăng nguy cơ thâm, sẹo, lý do cụ thể có trong bài có nên nặn mụn trứng cá.
- Không sờ tay lên mặt. Thói quen chống cằm, gãi mặt trong ngày đủ để khiến mụn bùng lên ở đúng những vùng tay hay chạm vào.
Bước 3: Tìm tác nhân đang gây mụn của bạn
Khi đã làm đủ hai lớp trên mà mụn vẫn lên ở những thời điểm hay vị trí nhất định, nhiều khả năng có một tác nhân riêng đang tác động lên da bạn. Đó có thể là mồ hôi, khẩu trang, một món mỹ phẩm, đồ ăn hay giấc ngủ, và mỗi người lại nhạy với một thứ khác nhau, nên cách chắc chắn nhất là loại trừ từng thứ một.
Mồ hôi và khẩu trang
Mồ hôi đọng lâu trên da, nhất là khi trộn với dầu và bụi, là điều kiện thuận lợi cho mụn. Theo AAD, khi tập luyện bạn nên thấm mồ hôi nhẹ bằng khăn sạch thay vì lau chà, mặc đồ tập sạch và tắm, rửa mặt ngay sau khi tập xong.
Khẩu trang là tác nhân ít được nhắc tới nhưng rất đáng chú ý, khi thời tiết nóng ẩm và thói quen đeo khẩu trang lúc đi xe máy khiến vùng má, cằm bị bí suốt nhiều giờ. Mụn do đeo khẩu trang đã được ghi nhận trong các nghiên cứu da liễu. Bạn nên thay khẩu trang mới hoặc giặt khẩu trang vải thường xuyên, và tránh trang điểm dày ở vùng da nằm dưới khẩu trang.
Mỹ phẩm, tóc và đồ chạm vào mặt
Mỗi khi mụn lên bất thường, thứ đầu tiên nên nghi ngờ chính là sản phẩm mà bạn đang dùng gần đây. Nếu có trang điểm, bạn cần tẩy trang kỹ trước khi ngủ.
Tóc cũng là nguồn dầu hay bị bỏ qua. Gội đầu đều đặn, giữ dầu dưỡng tóc và sáp vuốt tóc tránh xa vùng trán sẽ giúp hạn chế mụn mọc dọc chân tóc. Tham khảo thêm: Phân biệt 4 loại mụn mọc ở trán gần chân tóc.
Ngoài ra, bạn có thể thử thay vỏ gối hằng tuần, một thói quen nhỏ nhưng giúp giảm lượng dầu và bụi tiếp xúc với mặt mỗi đêm.
Đồ ăn: đường nhanh và sữa bò
Mối liên hệ giữa đồ ăn và mụn có thật, nhưng yếu hơn nhiều so với những gì thường được truyền tai. Chế độ ăn ít đường nhanh và tinh bột trắng (còn gọi là chế độ ăn có chỉ số đường huyết thấp) có thể giúp giảm mụn, còn sữa bò được thấy có liên quan đến mụn ở một số người. Với đồ chiên rán, điều đáng ngại thường không nằm ở bản thân dầu mỡ mà ở chỗ chúng hay đi kèm bánh mì, cơm trắng, nước ngọt.
Thay vì kiêng tràn lan, bạn nên thử bớt từng nhóm trong vài tuần và quan sát da. Nếu đang có mụn viêm, bài viết bị mụn viêm nên kiêng ăn gì sẽ giúp bạn biết nên ưu tiên cắt nhóm nào trước.
Ngủ và căng thẳng
Căng thẳng có thể làm mụn nặng hơn, có thể thấy rõ điều này ở học sinh/sinh viên vào mùa thi, hoặc người đang trong giai đoạn công việc dồn dập. Dù khó tránh hoàn toàn áp lực, nhưng giữ giờ ngủ ổn định và ghi lại những giai đoạn căng thẳng vào nhật ký mụn sẽ giúp bạn nhận ra mụn của mình có đi theo nhịp đó hay không.
Bao lâu thì biết cách phòng ngừa mụn có hiệu quả?
Bạn cần giữ nguyên một routine trong 6 đến 8 tuần mới đủ để đánh giá, và để da sạch mụn hoàn toàn thường mất 3 đến 4 tháng. Trong thời gian đó, cách hữu ích nhất là ghi nhật ký mụn thay vì chỉ nhìn gương và đoán. Mỗi lần mụn lên, bạn ghi lại:
- Ngày mụn xuất hiện (với nữ, ghi thêm đang ở thời điểm nào của chu kỳ kinh)
- Vị trí nốt mụn: trán, má, cằm hay dọc quai hàm
- Những gì đã ăn trong vài ngày trước đó
- Giấc ngủ và mức độ căng thẳng
- Sản phẩm mới vừa dùng, kể cả dầu gội hay kem chống nắng
Sau vài tuần, những điểm lặp lại sẽ tự hiện ra. Nếu mụn vẫn cứ quay lại theo chu kỳ dù bạn đã làm đúng, hãy tham khảo bài viết: mụn tái phát để nhận biết nguyên nhân và hướng xử lý.
Khi nào cần gặp bác sĩ da liễu?
Tự phòng mụn tại nhà phù hợp với mụn nhẹ đến vừa. Bạn nên đi khám da liễu khi gặp một trong các dấu hiệu sau:
- Mụn viêm sâu, sưng thành cục cứng và đau dưới da
- Mụn bắt đầu để lại sẹo lõm hoặc thâm kéo dài
- Mụn không đỡ sau 2 đến 3 tháng dù đã làm đúng các bước trên
- Mụn xuất hiện đột ngột khi đã trưởng thành, kèm kinh nguyệt không đều hoặc lông mọc nhiều bất thường
- Mụn khiến bạn tự ti, ảnh hưởng đến công việc hay sinh hoạt
MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM
Bài viết được biên soạn theo Chính sách biên tập của Neutidi. Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ da liễu. Nếu bạn đang có vấn đề về da, hãy tham khảo trực tiếp bác sĩ da liễu để được tư vấn.
