Nhận diện 6 loại mụn thường gặp ở tuổi dậy thì & Cách xử lý

Tuổi dậy thì có thể khiến làn da xuất hiện đủ kiểu nốt mụn trứng cá, nhưng không có nghĩa là chúng thuộc cùng một loại mụn hay nên xử lý theo cùng một cách. Bài viết này giúp bạn nhận diện 6 dạng mụn trứng cá thường gặp nhất ở tuổi dậy thì, cũng như cách phân biệt mụn trứng cá với những tổn thương dễ bị nhầm lẫn.

Tuổi dậy thì thường gặp những loại mụn trứng cá nào?

Ở tuổi dậy thì, da có thể xuất hiện 6 dạng tổn thương mụn trứng cá phổ biến, gồm mụn đầu đen, mụn đầu trắng, mụn sẩn, mụn mủ, mụn nốt và mụn nang. Các dạng này được phân thành 2 nhóm chính là mụn không viêm và mụn viêm. Trong đó, mụn nang là dạng nặng nhất và có nguy cơ để lại sẹo vĩnh viễn cao nhất.

Bảng dưới đây là cách nhanh nhất để đối chiếu nốt mụn bạn đang nhìn thấy với tên gọi da liễu của nó.

Nếu vẫn chưa chắc chắn, bạn có thể tự soi theo bốn câu hỏi sau. Chúng không thay thế chẩn đoán của bác sĩ, nhưng đủ để giúp bạn khoanh vùng nốt mụn đang thuộc nhóm nào:

• Có nhìn thấy nhân mụn không? Thấy rõ nhân, dù là chấm đen hay hạt trắng, thì khả năng cao đây là mụn không viêm.
• Có sưng đỏ hoặc đau không? Đỏ và đau là dấu hiệu của phản ứng viêm, tức là đã sang nhóm mụn viêm.
• Có ngứa không? Mụn trứng cá thường không ngứa. Nếu ngứa, đó có thể không phải mụn trứng cá mà là một dạng mụn khác.
• Tổn thương nằm nông hay sâu dưới da? Càng sâu, càng cứng, càng đau thì mức độ càng đáng lưu ý.

Mụn không viêm ở tuổi dậy thì gồm những loại nào?

Mụn không viêm là các nhân mụn hình thành khi nang lông bị bít tắc bởi bã nhờn và tế bào chết, nhưng chưa xuất hiện phản ứng viêm rõ rệt. Nhóm này gồm hai dạng: mụn đầu đen và mụn đầu trắng. Điểm khác biệt nằm ở việc miệng nang lông đóng hay mở.

Mụn đầu đen ở tuổi dậy thì

Mụn đầu đen, tên da liễu là nhân mụn mở (open comedone), là nang lông bị bít tắc nhưng miệng nang vẫn hở ra ngoài bề mặt da. Vị trí hay gặp nhất là mũi, cằm và trán, những vùng tiết dầu nhiều.

Màu đen của đầu mụn không phải bụi bẩn mà là phần nhân bên trong tiếp xúc với không khí và bị oxy hóa, tạo ra màu sẫm. Theo như NHS mô tả, các nốt này có màu đen hoặc vàng sẫm và không chứa bụi bẩn, màu sắc đến từ sắc tố trong lòng nang lông.

Mụn đầu trắng, mụn ẩn và mụn cám ở tuổi dậy thì

Đây là ba tên gọi thường được dùng lẫn lộn, và trong phần lớn trường hợp chúng đang mô tả cùng một dạng tổn thương – mụn có nhân đóng. Mụn đầu trắng hình thành khi nang lông bị bít tắc nhưng miệng nang vẫn đóng kín. Vì nhân không tiếp xúc với không khí nên không bị oxy hóa, nốt mụn giữ màu trắng hoặc màu da, hơi gồ lên và sờ thấy chắc hơn mụn đầu đen.

Còn đối với mụn ẩn và mụn cám, khi quy chiếu sang phân loại y khoa, phần lớn chúng đều là nhân mụn đóng, đôi khi kèm theo các nhân mụn nhỏ li ti nằm rải rác. Vì vậy nếu bạn tìm cách xử lý “mụn ẩn”, hướng tiếp cận về cơ bản là hướng dành cho mụn không viêm.

Mụn viêm ở tuổi dậy thì có những dạng nào?

Mụn viêm xuất hiện khi nang lông đã bít tắc có thêm phản ứng viêm, biểu hiện ra ngoài bằng sưng, đỏ và đau. Nhóm này gồm bốn dạng, xếp theo mức độ tăng dần: mụn sẩn, mụn mủ, mụn nốt và mụn nang.

Mụn sẩn ở tuổi dậy thì

Mụn sẩn (papule) là các nốt nhỏ màu đỏ hoặc hồng, không có đầu mủ, có thể hơi cứng và đau khi chạm vào. Đây thường là bước chuyển tiếp từ nhân mụn đóng sang tổn thương viêm. Một vài nốt sẩn rải rác là chuyện khá thường gặp ở tuổi dậy thì. Nhưng nếu số lượng sẩn nhiều, xuất hiện liên tục và kéo dài, tình trạng mụn có thể đã không còn ở mức rất nhẹ nữa và cần được theo dõi kỹ hơn.

Mụn mủ ở tuổi dậy thì

Mụn mủ (pustule) có hình thái gần giống mụn sẩn, nhưng ở giữa có đầu trắng hoặc vàng do dịch mủ tích tụ, xung quanh là vùng da đỏ. So với mụn đầu trắng thì ngoài việc có nhân đầu trắng, mụn mủ luôn đi kèm phản ứng viêm và sưng đỏ ở vùng da quanh nốt. Đây cũng là loại mụn dễ bị nặn nhất vì nhìn có vẻ “đã chín”. Tuy nhiên, tự nặn mụn viêm có thể đẩy dịch viêm xuống sâu hơn và làm tăng nguy cơ thâm, sẹo.

Mụn bọc, mụn nốt và mụn nang ở tuổi dậy thì

Trước tiên, bạn cần phải hiểu rằng “mụn bọc” không phải là một thuật ngữ da liễu chính thức mà chỉ là cách gọi truyền miệng. Trên thực tế, cùng một từ này có thể đang được dùng để chỉ mụn nốt, mụn nang, hoặc đôi khi chỉ là một nốt mụn mủ sưng to. Vì vậy khi mô tả tình trạng với bác sĩ hoặc dược sĩ, mô tả cảm giác và độ sâu của tổn thương sẽ chính xác hơn là dùng từ “mụn bọc”.

Đối với mụn nốt và mụn nang, sự khác nhau giữa hai dạng này nằm ở cấu trúc tổn thương:

• Mụn nốt (nodule) là các cục cứng nằm sâu dưới bề mặt da, kích thước lớn, thường đau và không có đầu mủ rõ.
• Mụn nang (cyst) nằm sâu tương tự nhưng chứa dịch mủ bên trong nên sờ mềm hơn, kích thước thường lớn hơn và trông gần giống nhọt.

Đây là hai dạng cần đặc biệt lưu ý vì đây là dạng mụn nặng nhất và mang nguy cơ để lại sẹo vĩnh viễn cao nhất, đồng thời khuyến nghị đi khám khi mụn ở mức trung bình tới nặng hoặc khi xuất hiện mụn nốt và mụn nang.

Vì sao tuổi dậy thì dễ nổi nhiều loại mụn hơn?

Tuổi dậy thì là lúc làn da có nhiều thay đổi rõ rệt. Da có thể tiết dầu nhiều hơn, lỗ chân lông dễ bít tắc và những nốt mụn nhỏ cũng có thể nhanh chóng chuyển thành mụn đỏ, mụn mủ hoặc những dạng mụn sâu hơn. Sự thay đổi hormone, đặc biệt là androgen, là một trong những nguyên nhân chính đứng sau quá trình này (theo nghiên cứu về cơ chế hình thành mụn trứng cá trên PubMed).

Đó cũng là lý do mụn tuổi dậy thì thường xuất hiện ở mặt, lưng, ngực và vai, những vùng có nhiều tuyến bã nhờn.

Bên cạnh thay đổi hormone, một số yếu tố khác cũng có thể khiến tình trạng mụn trở nên nghiêm trọng hơn:

• Di truyền: Nếu bố mẹ từng bị mụn nhiều, nguy cơ con bị mụn trong tuổi dậy thì cũng có thể cao hơn.
• Stress và thiếu ngủ: Không phải nguyên nhân trực tiếp gây mụn, nhưng có thể khiến tình trạng mụn trở nên khó kiểm soát hơn.
• Mỹ phẩm gây bít tắc: Kem chống nắng, kem nền hoặc sản phẩm dưỡng có kết cấu quá dày có thể góp phần làm bít nang lông, đặc biệt khi da đang tiết nhiều dầu.
• Chế độ ăn: Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn có chỉ số đường huyết cao và việc sử dụng sữa có thể liên quan đến tình trạng mụn. Tuy nhiên, NHS lưu ý rằng chưa có bằng chứng đủ chắc chắn để khẳng định một loại thực phẩm cụ thể gây mụn. Vì vậy, không nên hiểu đơn giản rằng ăn một món nào đó sẽ trực tiếp khiến da nổi mụn.

Với mụn tuổi dậy thì, điều quan trọng không phải là kiêng khem quá mức mà là nhận diện đúng loại mụn và lựa chọn cách chăm sóc phù hợp.

Những nốt nào trông giống mụn trứng cá nhưng thực ra không phải?

Không phải mọi nốt li ti xuất hiện ở tuổi dậy thì đều là mụn trứng cá. Nếu bạn đã dùng sản phẩm trị mụn một thời gian mà tình trạng không cải thiện, hoặc thậm chí nặng hơn, vấn đề có thể nằm ở việc nhận diện sai ngay từ đầu.

Dưới đây là những tình trạng hay bị gọi nhầm là mụn nhất.

Nốt li ti ở lưng, ngực, chân tóc và gây ngứa – Mụn nấm men Malasssezia

Kiểu tổn thương này gợi ý tới viêm nang lông do nấm men Malassezia, còn gọi là Pityrosporum folliculitis, chứ không phải mụn trứng cá thông thường. Theo DermNet, tình trạng này biểu hiện bằng các sẩn và mụn mủ nhỏ, khá đồng đều về kích thước, gây ngứa, tập trung nhiều ở lưng trên và ngực. Các dấu hiệu giúp bạn nghĩ tới khả năng này:

• Ngứa rõ, trong khi mụn trứng cá thường không ngứa.
• Các nốt khá đồng đều về kích thước và hình dạng, không lẫn lộn nhiều loại như mụn trứng cá.
• Không thấy nhân mụn đầu đen hoặc đầu trắng đi kèm.
• Hay gặp ở da dầu, trong điều kiện nóng ẩm, ra nhiều mồ hôi, mặc quần áo bí.

Mụn mọc đúng vùng khẩu trang, quai mũ bảo hiểm hoặc dây ba lô: Mụn do ma sát

Nếu mụn xuất hiện tập trung đúng ở những vùng thường xuyên bị khẩu trang, quai mũ bảo hiểm hoặc dây ba lô cọ vào, đó có thể là mụn do ma sát (acne mechanica).

Ma sát lặp lại, áp lực lên da, cùng với nhiệt và mồ hôi bị giữ lại dưới lớp vật liệu có thể khiến vùng da này dễ nổi mụn hơn. Dermatology Times cũng ghi nhận tình trạng này ở các vận động viên bóng bầu dục, đặc biệt tại vùng cằm tiếp xúc với quai mũ bảo hiểm.

Với học sinh đang trong tuổi dậy thì, những tình huống như đeo khẩu trang trong thời gian dài, đội mũ bảo hiểm hoặc mang ba lô thường xuyên đều có thể làm tăng ma sát lên da.

Ba tình trạng khác dễ bị gọi nhầm là mụn trứng cá tuổi dậy thì

• Rosacea: Ở Việt Nam đôi khi được gọi là “mụn trứng cá đỏ”, nhưng đây là một bệnh lý da khác, với biểu hiện đỏ da lan tỏa, giãn mạch, và không có nhân mụn đặc trưng.
• Viêm nang lông do vi khuẩn: Cũng là các sẩn mủ quanh nang lông, nhưng nguyên nhân là vi khuẩn chứ không phải quá trình bít tắc bã nhờn của mụn trứng cá.
• Nhọt và đinh râu: Là ổ nhiễm khuẩn sâu, sưng nóng đỏ đau rõ, đôi khi kèm sốt. Đây là tình trạng cần đi khám, không nên tự nặn hay đắp bất kỳ thứ gì lên.

Chăm sóc da thế nào khi bị mụn tuổi dậy thì?

Phần này chỉ dừng ở mức định hướng chung, vì việc chọn hoạt chất và nồng độ cụ thể còn tùy loại mụn, tình trạng da và khả năng dung nạp của từng người.

3 nguyên tắc chăm da cơ bản

• Làm sạch dịu nhẹ. Chỉ cần rửa mặt hai lần mỗi ngày với sản phẩm dịu nhẹ và nước ấm vừa phải là đủ, không cần rửa quá nhiều.
• Dưỡng ẩm. Da tiết dầu vẫn cần dưỡng ẩm, đặc biệt khi đang dùng các hoạt chất trị mụn dễ gây khô và bong tróc. Nên ưu tiên kết cấu mỏng nhẹ.
• Chống nắng. Đây là bước hay bị bỏ qua nhất ở tuổi dậy thì, trong khi các vết thâm sau mụn có thể đậm hơn và lâu mờ hơn nếu da không được che chắn.

Không nên làm gì khi đang nổi mụn

• Không chà xát mạnh bằng khăn, máy rửa mặt hay sản phẩm tẩy tế bào chết dạng hạt thô.
• Không rửa mặt quá nhiều lần trong ngày với hy vọng làm sạch hết dầu.
• Không tự nặn mụn viêm. Không cạy nhân mụn hay nặn mụn vì có thể làm tình trạng nặng thêm và gây sẹo vĩnh viễn.
• Không dùng quá nhiều hoạt chất cùng lúc. Chồng nhiều hoạt chất mạnh trong thời gian ngắn thường dẫn tới kích ứng, và khi đó rất khó biết vấn đề đến từ đâu.

Khi nào có thể tự chăm sóc, khi nào nên đi khám?

Với mụn đầu đen, mụn đầu trắng và mụn viêm nhẹ, bạn có thể bắt đầu bằng chăm sóc da cơ bản và các sản phẩm không kê đơn phù hợp. Mụn nốt và mụn nang thì khác, đây là những dạng mụn nặng, không nên tự xử lý tại nhà vì có nguy cơ để lại sẹo. Nếu mụn không cải thiện sau một thời gian chăm sóc, lan rộng hoặc tái phát nhiều, nên đi khám da liễu để được đánh giá và điều trị phù hợp.

Có thể dùng hoạt chất nào cho từng nhóm mụn?

Tùy loại mụn, cách lựa chọn hoạt chất cũng khác nhau:

• Mụn không viêm như mụn đầu đen, mụn đầu trắng thường phù hợp với salicylic acid (BHA) hoặc retinoid dạng bôi như adapalene để hỗ trợ làm thông thoáng lỗ chân lông và hạn chế bít tắc.
• Mụn viêm nhẹ như mụn sẩn, mụn mủ có thể cần thêm benzoyl peroxide để hỗ trợ kiểm soát vi khuẩn và tình trạng viêm.
• Mụn nốt, mụn nang không nên tự tăng nồng độ hoặc kết hợp nhiều hoạt chất mạnh tại nhà. Đây là nhóm nên được bác sĩ da liễu đánh giá để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Với người mới bắt đầu, nên thử từng hoạt chất một với tần suất phù hợp, thay vì dùng nhiều sản phẩm cùng lúc để tránh kích ứng và dễ theo dõi phản ứng của da.

Với mụn không viêm ở tuổi dậy thì như mụn đầu đen, mụn đầu trắng, việc chăm sóc nên bắt đầu từ bước làm sạch và kiểm soát tình trạng bít tắc lỗ chân lông. Khi sản phẩm rửa mặt đã có sẵn hoạt chất hỗ trợ làm sạch dầu thừa và tế bào chết, người mới bắt đầu có thể giữ routine đơn giản hơn thay vì vội dùng nhiều hoạt chất cùng lúc.

Sữa rửa mặt Neutidi Acne Wash được phát triển theo hướng này. Công thức chứa 1,5% Salicylic Acid (BHA), giúp làm sạch dầu thừa và hỗ trợ loại bỏ tế bào chết tích tụ trong lỗ chân lông – những yếu tố thường góp phần tạo nên mụn đầu đen và mụn đầu trắng. Với độ pH cân bằng và không chứa sulfate, paraben, dầu khoáng hay hương liệu nhân tạo, sản phẩm là lựa chọn phù hợp với routine chăm sóc da mụn cần sự đơn giản, dễ duy trì ở tuổi dậy thì.

NHẬP KHẨU CHÍNH HÃNG

Sữa Rửa Mặt Neutidi Acne Wash - Giảm Mụn, Kiềm Dầu Nhờn, Sạch Sâu Lỗ Chân Lông

540.000₫ Giá gốc là: 540.000₫.390.000₫Giá hiện tại là: 390.000₫.

Neutidi Acne Wash là sữa rửa mặt cho da dầu mụn, trị mụn hiệu quả nhưng nhẹ nhàng giúp giảm bã nhờn & ngăn ngừa mụn mà không…

THAM KHẢO THÊM